DÜZCE MÜDAFAİ HUKUK CEMİYETİ
Çerpanlı Salim Ağanın oğlu Nuri Efendi reisliğinde kurulmuştur.
AKÇAŞEHİR MÜDAFAİ HUKUK CEMİYETİ

Kuruluşu : 7 Teşrini evvel 1920 

Kurucular:
1- Hacı Yazıcı Ailesinden Şakir "Yardımcı" Ef. Reis Tüccar
2- Mehmet Lütfi "Gören"
3- Mehmet Ali "Turan"
4- Mustafa Sadullah "Terzioğlu"
5- Karadenizli Mustafa "Karadeniz"
6- Uzun Ahmet "Özer"
7- Seit Reis
8- İsmail Hakkı "Üçok"
9- Ali Servet "Dönmez"
10- Mehmet Necati "Terzioğlu"
11- Ahmet "Aşıcıoğlu"
12- Kambur Ziya "Terzioğlu"

Aza Belediye Reisi
" Kunduracı
" Terzi
" Dülger
" Eşraftan
" "
" Em. Binbaşı
" Orman Cibayet Memuru
" Eşraftan
" Mülazım
" Katip
 


KASTAMONU VE BOLU HAVALİSİ KUMANDANLIĞI ASKERİ POLİS (A.P.) TEŞKİLATININ KURULMASI 
Kastamonu
8-11-920

 


Kastamonu ve Bolu Havalisi Kumandanlığı Eranı Harbiyesi Adet 95 Ş. 1

Kastamonu Vilayeti Celilesine

1- Kumandanlık emrinde teşkil edilen (Kastamonu ve Bolu Havalisi) A.P. Riyasetine erkanı harp Binbaşı Osman Bey tayin edilmiştir. Mümaileyh maiyeti zabitan ve emniyeti umumimey memurlan ile virudunda vazifeye başlayacaklardır.

2- Muhtelif mevkiden merkeze gelip giden zabitan ve efrat ile memurun ve sivil ahalinin tahkiki hüviyetleriyle tezkiyelerine vedaii şüphe hal ve etvan görülenlerin tarasut ve tecessüz ettirilmelerini temin için şehrin şimal ve cenup mahreçlerinde yani İnebolu ve Ankara yolu üzerinde merkez kumandanı emrinde iki inzibat karakolu tesis edilecektir.

3- Teşkil edilen karakollara imkanı kafi efrat ile inzibat memurlarını merkez kumandanlığı ve bu hususta istihdam edilecek sivil resmî polisleri, polis müdüriyeti derhal verecektir. Memurini in¬zibatiye müşterek vazife görecektir.



4- Tesis edilecek karakollara kumanda etmek ve merkez kumandanlığını inzibat ve asayiş umurunda istihdam etmek üzere mülazım Mesut Ef. Merkez kumandanlığı emrine verilmiştir.

5- Karakollar kumandanı lüzum gördüğü ahvali da" şüphe şahısların hüviyetlerini tahkik ve ahvallerini tarassut ettirmekle beraber tevkifine lüzum görülen eşhası mahrem olarak malumat verecek ve 24 saat zarfından şehre gelip giden yolculara ait raporlarını merkez kumandanlığına vereceklerdir.

6- Tesis edilecek karakollar 10-11-1921 tarihine kadar teşkil edilecek ve yevmi merkezde bu husus için tayin edilecek memur işe başlayacaktır.
Kastamonu ve Bolu Havalesi K.
Mirliva
Muhittin



ASKERİ POLİS (A.P.) Teşkilatı; Ordu gerisindeki bölgelerde ve yurt içinde düşmanın casusuluk ve propaganda faaliyetlerini, gizli teşkilat kurma çalışmalarını önlemek ve karşı istihbaratı gerçekleştirmek için kurulmuştur. Teşkilat 1920 Kasım ayında kurulmuş doğrudan Erkanı Harbiye Umum Re¬isliğine (EHUR) bağlıdır. İrtibat ve İstihbarat ünitelerinden ibarettir.
Muhittin Paşa Kastamonu Valiliği'ne 8.11.1920 tarihli yazısında A.P. Teşkilatının Bolu ve Kastamonu havalisinde kurulduğunu bildirmektedir.
İlk önce Kastamonu-Bartın-inebolu-Düzce-Mudurnu-Sinop-Ereğli- Eskişehir-Geyve-Bilecik-Kütahya ve Afyonkarahisar'da kurulmuştur.
Zonguldak ve havalisinde Ereğli ve Badında kurulan A.P. şubelerinin 21.11.1920 tarihli emre göre görev alanları;
Bartın Görev Alanı : Cide-Zonguldak arası
Ereğli Görev Alanı : Zonguldak-Akçaşehir Sahil Mıntıkasıdır.
Daha sonraları Akçaşehir ve Zonguldak A.P. şubeleriyle Kozlu ve Bartın Mu-avin şubeleri, Devrek ve Alaplı'da ise A.P. Memurlukları kurulmuştur.
Teşkilat Genel Merkez, Şube Merkezleri, Şube Müdürleri ve Muavin Şubeler şeklindedir. Şube Müdürlükleri 1 ve 2 ile derecelendirilmiştir.

AKÇAŞEHİR ASKERİ POLİS (A.P.) TEŞKİLATI
Akçaşehir A.P. Teşkilatı 20 Aralık 1920 tarihinde Genel Kurmay Başkan-lığından gelen bir emirle kurulmuştur.
ATAŞE Arşivi: KL. 685 D. 130 fh. 2-26 arşivindeki kayıtlara göre Akçaşehir A.P. teşkilatı şubesi kadro ve aşağıdaki gibidir.
Kadrosu:
1 Subay
1 Polis komiseri veya Polis
1 Yardımcı Subay
2 Sivil Taharri Memuru. Bulunabildiği kadar fahriler.
Akçaşehir A.P. teşkilatı 2. sınıf olup Bolu mıntıkasına bağlıdır. 30 Ocak 1920 tarihli talimat ile teşkilat Kastamonu emrine girmiştir.

AKÇAŞEHİR A.P. TEŞİKLATI
Şube Müdürü : Mülazımı evvel Haşan Nazmi Ef. Bin Hacı Salih
Memurlar : Hacı Şükrü Ef. (Aynı zamanda Akçaşehir Müdafai Hukuk Cemiyeti Azası)
" : Mevki Kumandanı Nüsret Ef.
" : Orman Memuru Ali, Necati
" : Kunduracı Ali Ef.
Kayıtlar ATAŞE Arş. Kİ.: 685 D : 130 Fh.: 2-40'dan alınmıştır.
Yukarıdaki kadro askerî tarihten alınmışsa da bazı yanlışlıklar yapılmıştır. Teşkilatta çalışan Ali Servet Dönmezden aldığım malûmata göre kadro aşağıdaki gibidir. Düzeltilmiş şekli:
Şube Müdürü : Yüzbaşı Haşan Fehmi (Akçaşehir Mevk" Kumandanı)
Memurları : Hacı Şakir Ef. (Yardımcı)
" : Mülazım Nüsret Efendi
" : Ali Servet (Dönmez) Orman Cibayet memuru
" : Necati (Özden) Orman Memuru
" : Reşat Bey. Telgraf Memuru (İpsiz Recep Çetesine men¬
sup Topal Salih'in eniştesidir.
" : Mehmet Ali (Turan) Kunduracı

TETKİK HEYETİ AMİRLİĞİ
T.B.M.M. Hükümeti tarafından Zonguldak ve havalisinde Zonguldak Tetkik Heyeti kurulmuştur.
Görevi: Millî Mücadeleyi baltalamak, Meclis otoritesini sarsmak, yalan haberler yaymak gibi hareketleri önlemek için kurulmuştur.
21 Mart 1921'de A.P. Teşkilatının bir kısım görevleri bu heyete devredilmiştir.

EMNİYET'İ UMUMİYE MÜFETTİŞLİKLERİ ASKERİ SANSÜR MÜDÜRİYETİ
15 Haziran 1920'de kurulmuştur. Görevi: P.T.T Haberleşme ile araç ve gereçleri kontrol etmektir.

AKÇAŞEHİR'DE MİLİS KUVVETLERİ KURULMASI
Akçaşehir'i eşkiya ve çetelerin baskınlarından talan ve yağmalarından korumak için: TÖNGELLİ Köyünden BASO MUSTAFA (CUMHUR), akrabalarından ve Akçaşehirli hemşerilerinden oluşan bir çete kurar. Ankara Hükümetinin em¬rine giren MÜZAHARET KUVVETİ isimli teşkilatın başına geçer.

Görevi: Üskübi yöresinde Bizanslılardan kalma Kurtsuyu köyü Rumlarının (YUVAN adlı şaki tarafından kurulan çetenin) civardaki Türk köylerine zarar ver- meşini önlemek.
Düzce-Akçaşehir karayolunu emniyete almak, dağlarda barınan asker kaçaklarını yakalamaktır.
Aftınağzı Köyünden Köroğlu Mustafa tarafından kurulan çete Ereğli- Akçaşehir kıyı şeridini korumakla mükellefti.
Hükümet tarafından kurulan jandarma birlikleri Düzce, Karasu, Alaplı hu-dutlarında faaliyet gösteren eşkiya çeteleriyle uğraşmakta kaçak askerleri yakalamakta idiler.
Nahiye merkezinde mahalleleri korumak için silahlı karakollar kurulmuştur, her mukavemet yuvasında üç kişi mahalleden bir tanesi de jandarma erinden bulunuyordu. Yukarı mahalleden Racillerin İlyas (Terzioğlu) emrindeki bu kuv¬vetler Yukarı, Aşağı, Hacıyusuflar ve Kapkirli mahallelerinin giriş noktalarında gece gündüz nöbet tutmakta idiler.
Deniz yoluyla gelebilecek tehlikeler Çömez Mehmet (Görmüş) emrindeki zabdiyeler tarafından gözlenmekte ve aranmakta idiler.

MÜZAHARAT KUVVETİ REİSİ

BASO MUSTAFA
Baso Mustafa 1881 yılında MAKREAL'da doğmuştur. Laz kökenli pulya ai-lesine mensuptur. Kısa boylu güçlü kuvvetli bir delikanlıdır. Pehlivanlık yapmıştır. Keskin nişancıdır, attığını vurur.
MAKREAL Osmanlı Devleti zamanında Batum Vilayetine bağlı şimdiki Artvin ilinin Kemalpaşa adlı bir ilçe merkezidir.

1877 Rus-Osmanlı harbinde Pulya ailesi Doğu Karadeniz'den göç ederek Akçaşehir Nahiyesinin Geriş-i Sagir Köyü sınırlarına yerleşerek burada Töngelli Köyünü kurmuşlardır. Kalabalık bir aileye mensupturlar. Bundan ötürü soyadı olarak Cumhur'u almışlardır.

İstiklâl Harbinde Üskübi'nin Kurtsuyu Rumları, Ivan adlı bir şaki etrafında birleşirler. Düzce-Akçaşehir yolunda eşkiyalık, yol kesmeler, civar köylerde yağmalarda bulunmaktadırlar. Bu çetenin karşısına Ankara Hükümeti tarafından Baso Mustafa Milis Çetesi çıkarılır ki bu kuvvete Müzaharat Kuvveti denir. Çete en kısa zamanda yollarda asayişi temin etmiş, asker kaçaklarını ya¬kalamış, rum köyüne taciz saldırılarında bulunmuştur.

2. Düzce isyanı olurken Akçaşehir Abhazaları Şuayip (Ünal) etrafında otuz kişilik bir çete kurarlar. Düzce'nin Mergiç köyünden Haşan ağanın çeteleriyle birleşerek Akçaşehir Nahiye merkezini basarak Hükümeti işgal ederler. Padişah taraftarı olup Ankara Hükümetine isyan ederler.

Akçaşehirliler bu şer kuvvetlere karşı Sakarya'da bulunan İpsiz Recep çetesinden yardım isterler Abhazaların tedibinde Baso Mustafa kuvvetleri de bulunur. Bu kuvvetler Melen Çayının batısındaki Caferiye ile Sakarya Nehri kenarındaki Karapınar Abhaza köylerine baskın düzenler buradaki çatışmada Abaza Numan çetesiyle çarpışırken yaralanır.
Kurtsuyu Rumları üzerinde giden İpsiz çeteleriyle birlikte Baso'nun kuv¬vetleri de vardır. Çarpışmalar esnasında köy tamamen yakılır, halk esir edilerek Akçaşehir'e getirilir. Sürüler halindeki hayvanlar ve eşyalar tersane bahçesinde toplanır, dileyen istediği kadar mallardan ve hayvanlardan almakta serbest bıakılır.

Baso Mustafa harbin sonuna kadar vazife görmüştür. Hükümet tarafından Baso'nun yapmış olduğu fedakarlık karşılığı memuriyet verilmek istenmişse de kabul etmeyip ben vazifemi yaptım demiştir. İstiklâl Madalyası almayışı ise bazılarının haketmedikleri halde madalya almalarına üzülmüş bundan ötürü madalya istememiştir.

Dürüstlük ve mertlik timsali olan bu zat 30 Ocak 1954'de vefat etmiştir. Mezarı Töngelli köyündedir. Anıtı yapılacak bir kahramanımızdır. Allah gani gani Rahmet eyleye.

BASO MUSTAFA'NIN MÜZAHARAT KUVVETİ MİLİS ÇETELERİ

1- İbrahim Kahraman Töngelli Köyünden 
2- Şükrü Cumhur " " Pulya Ailesinden
3- Mustafa Cumhur " " "
4- Rıza Cumhur " " "
5- Osman Cumhur " " "
6- Ahmet Çabuk Balatlı Köyünden 
7- Mustafa Çınar " " 
8- Ahmet Yavuz " " 
9- Mehmet Kayalı Beyveren " 
10- Mehmet Çalı " " 
11- Mehmet Başak Dadalı " 
12- Mahmut Durdu " " 
13- Ömer Çakmak Ayazlı " 
14- Ömer Sarı " " 
15- Mehmet Keskin " " Viçeli Ailesinden
16- Tonyalı Haşan Küçük Gebekilise " 
17- Osman Turhan Edilli " Kahvecioğullanndan
18- Şükrü Güçlü " " 
19- Mehmet Ali Horoz " " 
20- Ahmet Çavuş Ezer " " 
21- İsmail Akın Osmaniye Mahallesi Emir Hacıoğullan
22- Osman Eriş " " Arhaveli Kadının
23- Ömer Lütfi Eriş " " "

JANDARMA TEŞKİLATI
İstiklâl Harbi başladığı zaman tarihte Akçaşehir'deki Jandarma Teşkilatı iç güvenlik ve isyanlar dolayısıyla takviye edilmiştir.

1- Yüzbaşı Ziya Bey 
2- Bekir Sıtkı Özkök Merkez Jandarma Kumandanı 
3- Talat Uğur Merkez Jandarma Karakol Kumandanı Yazıcı

1- Haşan Turhan Karakol Kumandanı (Kahvecioğullanndan)
2- Osman Pendoğlu Er Meze Köyü (Uğurlu)
3- Hamdi Pendoğlu " " "
4- Hakkı Habıkoğlu " Kıran Köyü (Esmahanım)
5- Şemun Bilgin " Melenağzı

HECİZ JANDARMA KARAKOLU
1- Ömer Çakmak Karakol Kumandanı Ayazlı Köyünden
2- Ali Orhan Er Töngelli Köyünden
3- Molla Mehmet'in Ahmet Er Aftun Dere
4- İsmail " Baş Aftun

MERKEZ KARAKOL KUMANDANLIĞI ERLERİ
1- Mehmet Özbakır Yukarı Mahalle 
2- Tevfik Yardımcı " " 
3- Hüseyin Horoz " " 
4- Sadık Önen Hacıyusuflar 
5- Ahmet Çavuş Ezer Edilli Köyü 
6- Ali Çavuş Kuçar Köyü 
7- Ihsan Karagöz Osmaniye Mahallesi 
8- Hüseyin Abonoz " " 
9- Osman Aydoğan " " 
10- Rıfat Işgören " "
 


İPSİZ RECEP 
1862 yılında Rize'nin Halda köyünde doğmuştur. Abdullah Emir Oğulların- dandır. 1. Cihan Harbi esnasında İstanbul'un işgal günlerinde 65 yaşlarında iken gemicilikle uğraşmakta idi.
Bir olayda sabıkalanıp sarayca aranmaya başlanınca İstanbul'dan Ketken Adasına kaçtı. Rizeli arkadaşlarını toplayıp bir çete kurdu, ada yakınlarından geçen adaya fırtınada sığınan motor ve yelkenlileri soymaya başladı.

İstanbul'dan dahiliye nezaretinin Kastamonu Valiliği'ne yazdığı:
4 Mart 1919 gün ve 101 sayılı tel emrinde 
"Karadeniz'deki kaçakçılık, korsanlık ve baltalama hareketlerini takip ve seyrü sefer emniyetinin temin maksadıyla 1- Aydın Reis Gambotunu Doğu Karadeniz'de Trabzon merkez olmak üzere Rusya hududuna kadar 2- Preveze Gambotunu, Batı Karadeniz merkezi Sinop olmak üzere İstanbul Boğazına kadar gözetlemek üzere karakol tesisi için tahrik edildikleri."




 

Doğu Karadeniz'den, Batı sahillerine silah ve cephane taşıyan vapur ve mo-torlar dönüşlerinde maden kömürü taşıyorlardı. Bu taşıma işlerinde Türk ge¬mileri dışında yabancı bandıralı gemiler ile seyri safain idaresine mensup ge¬milerden yararlanılmıştır.

1- Yunanlılardan ele geçirilen ENONİS (TABZON) VE URANYA (SAMSUN) adlı yük gemileri
2- Italyan Loid Tristine Şirketinin DUKOVİNA-KOSTİNİYA-KLEVOPATRA- MEGRİ-ORETİNA Vapurları
3- Fransız Bandıralı PENGUEN-ARARAT-LANKER-VESTA
4- Rus bandıralı bir gemi novroşki limanından tel örgüleri kesmek için makas Akçaşehir iskelesine boşaltılmıştır.

ŞAHİN VAPURU
Aprosyon Kumpanyasının 1300 tonluk 7 mil süratli bir şilebi iken Ereğli Limanında el konularak nakliyatı bahriye emrinde ismi Şahin olarak değiştirilmiştir. Bu gemi Kafkasya'nın Tuafsi limanından:
9 Mayıs 1921 tarihinde Kafkas Tümen karargahından bir kısım, 8. Alay'dan 960 er, Toplar, İstikam aletleri, 550 sandık cephane, 25 sandık top mermisi, 200 diğer askeri eşya İnebolu'ya gece Amasra'ya oradan da Akçaşehir'e gitmiştir.
24 Mayıs 1921 tarihinde tekrar Trabzon'dan 4225 tüfek, 1389 sandık cep¬hane, 150 mekkare hayvanı, 50 mayın, birçok benzin bidonu ile 3. kafkas tümen karargâhını İnebolu ve Akçaşehir'e.

ÜMİT VAPURU
20 Mayıs 1921 'de Külliyetli miktarda savaş eşyası.

GAZAL ROMORKORU
27 Mayıs 1921'de arkasına bağlı ahşap Dana gemisiyle 3. Kafkas Tümeni ağırlıklarını İnebolu ve Akçaşehir'e çıkarmıştır.

ALEMDAR TAHLİSİYE GEMİSİ
Yedeğinde Dana ahşap gemisiyle Novroşki Limanından Trabzon-lnebolu ve Akçaşehir limanına seferde bulunduğunu geminin kaptanı emekli Bahriye Binbaşı Nurettin Pekergin Alemdar adlı kitabında bahsetmektedir.

DEMİRTAŞ VAPURU
İstanbul'dan Mehmet Kaptan emrinde Akçaşehir'e bir çok defa silah ve mermi getirmiştir.
16 Temmuz 1921 tarihinde 186 sandık top mermisi cephane arabaları ge-tirmiştir.

KIRIM VAPURU
Hopa'dan Trabzon'a ordan da Gülnihal Vapuruyla inebolu'ya oradan 15 ton cephane alarak Ereğli'ye boşaltmıştır. Hava muhalefeti dolayısıyla cephaneler karayoluyla Akçaşehir'e getirilmiştir.
15 Nisan 1921'den itibaren deniz sevkiyatları güçlükle yapılıyordu. Ereğli'de İngiliz, Zonguldak'ta Fransızların tam hakimiyet kurmaları üzerine bir kazaya uğramamak için Akçaşehir iskelesinden yapılan sevkiyatlar durdurulmuş daha elverişli Amasra Umanı kullanılmaya başlanılmıştır.
Amasra'ya çıkan birliklerden bir çoğu kara yoluyla Akçaşehir'e gelerek Aftun ağzı ve Dadalı köylerinde konaklamıştır.

PENGUEN VAPURU
Fransız Bandıralı olup Novroşki Limanından Akçaşehir'e 3 sefer yapmıştır.

ARTİNYE VAPURU
Italyan Bandıralı olup Akçaşehir'e Doğu Karadeniz'den 2 sefer yapmıştır.

EREĞLİLİ MUSA KAPTAN
Cephaneleri boşaltıp İstanbul'a giderken Melenağzı iskelesinde fırtınaya tu- tuian gemisi batmıştır.

ŞİLELİ ALİ VE MEHMET REİSLER
İstanbul'dan cephane getirmişler; Ereğli'ye gidip maden kömürü yükleyip Akçaşehir'e 3 sefer yapıp boşaltmışlardır.

İSTANBUL'DAN AKÇAŞEHİR'E CEPHANE TAŞINMASI
Yeni kurulacak birliklerin ihtiyacı olan silah ve mühümmatın Anadolu'ya kaçırılması için en uygun yer olarak Akçaşehir iskelesi tesbit edilip hemen ha-rekete geçirilmiştir.
İstanbul Anadolu Kavağı, Rumeli Feneri, Garipçe ve Kasımpaşa iskeleleri depolarından gizlice çıkarılan silah ve mermileri yelkenli kayık, motor ve va-purlarla Karadeniz iskelelerine en çok da Akçaşehir'e taşınmıştır. Bu kaçırma ve sevkiyat işlerinde bulunan grup ve şahıslar:
İstanbul'un işgâlini müteakip Karadeniz Müstahkem Mevk" Kumandanlığı (MACAR, MUNHAT, YÜKSEK ÇEKİLİK, FİL BURNU, LUN BURNU) tab¬yalarından esleha ve cephaneleri teslim alan Yüzbaşı KEMAL ve Muavini Gedikli Kavaklı FARUK ve fedaileri:
1 - Anadolu Kavağı İskele Memuru Ali Efendi
2- Emekli Yüzbaşı İhsan Bey
3- Mavnacı Murat
4- Rizeli Harun Kaptan
5- Cerrah'ın Arif
6- Mustafa Reis
7- Halil Çavuş
8- Keklikti Mahmut
9- Kavaklı Zafer Efendi Zade Nuri
10- Kavaklı Kadri Kalan iz
11- Hayrettin Reis
12- Fuat Kalaniz
13- Kaşif Kaptan
14- Nimet Reis
15- Sürmeneli Yuva Yapan Reis
16- Bekir Reis
17- Kamacı Hüseyin Usta
18- Arap Selim
19- Kekeç Haşan Reis
20- Kavak Debboyunda Vazifeli erlerden Bursalı Hamza Çakıcı, Mevlüd, Abdullah, Ali
21- Emekli Komiser Muavini Sabri Bey
22- Kavak Liman Çavuşu Karabet Efendi

RUMELİ FENERİ GRUBU
Rizeli Hacı Şakir ve hemşehrileri tarafında yükleme, boşaltma işleri yapılmıştır.

HALİÇ GRUBU
Kasımpaşa'daki Bahriye deposundan silah ve cephaneyi Rıfkı Bey isimli Bahriye zabiti çıkartıyordu. Harbiye nezaretindeki İtfaiye Yüzbaşı Halit Bey arabasıyla kasımpaşa'da kahvecilik yapan Rize'nin Kalanoz köyünden Mehmet aracılığıyla Unkapanı Köprüsü altında bekleyen teknelere yüklüyorlardı. Akçaşehirli denizciler cephaneleri buradan alıp tehlikeli bir deniz yolculuğundan sonra Çuhalı Çarşı iskelesine boşaltıyorlardı. 

Deniz vasıtalarının boğazdan çıkış kontrollerini İngiliz donanması emrinde çalışan İran uyruklu Ermeni DAVİT SAHAK KULİ tercümanlık yapıyordu. Türklere geçişlerde kontrol yaparken yardımcı olan bu zat hiç bir maddi men¬faat gözetmeden bu fedakarlıkları yapıyordu.

İstiklâl Harbinde ilk deniz taşımacılığını Şile, Akçaşehir ve Ereğlili denizciler yapmışlardır.

İSTANBUL’DAN AKÇAŞEHİR’E CEPHANE TAŞIYAN DENİZCİLER

1- Aşçı Ali Beylerin Salim (Denizkurdu)     Aşağı Mahalle
2- Hayri Efendinin Celal Ergün)                 "
3- Molla Osman                                       Yukarı Mahalle
4- Haşan Reis                                           "

MAVNA SAHİPLERİ
1 - Kara Yahya'nın Şakir (Karayel)         Hacıyusuflar Mahallesi
2- Miço Oğlu Ahmet (Özdeş)                         "
3- Koca Halit (Cantekin)                               "
4- Mehmet Ali (Özkök)                                 "
5- Halit Çavuş'un Mehmet (Emek)                 "
6- Molla Mehmet'in Osman                             "
7- Kara Mustafa (Kesebir)                             "
8- Ak Mustafa (Göde)                          Kapkirli
9- Hüseyin Beylerin Ahmet (Denizci)     Aşağı
10- Abdi Reis Oğlu Mustafa (Şengün)     "
11- Haşan Çuvuş (Üzmez)                    Osmaniye
12- Mehmet (Abanoz)                             "
13- Kampana Mehmet (Kaber)             Ayazlı Köyü

MAVNA TAYFALARI
1- Kanlıoğlu İsmail (Tınaz)                     Hacıyusuflar Mahallesi
2- İsmail (Ekşioğlu)                                 "
3- Yunus'un Mehmet (Kırklareli)              "
4- Şah Mehmet                                         "
5- Kambur İsmail (Kurt)                         Aşağı
6- Deli Ömer'in Osman (Yiğen)                 "
7- Ali Hoca (Yıldırım)
8- Kamil Beyin Mehmet (Can)             Yukarı
9- Miço Oğlu Niyazi (Özdeş)                 Hacıyusuflar
10- Ali Koç 

Cephane ve silahları getiren çeşitli deniz araçlarının yolunu gözleyen halk minarelerden, ağaç tepelerinden vapurların dumanı gemilerin yelkenleri ufuktan görülünce, Abidin Davuluyla mahalleleri dolaşır, tellal Kekemen Ali'de bağırarak halkı sahilde toplanmaya çağırırdı, bunları duyan kadın, erkek, yetişkin de- likalılar, mektep talebeleri muallimleri Çuhalı Çarşı'ya koşarlar sandal ve mavnaların başlarında daha önce tesbit edilen postalar halinde hemen işe başlarlardı. Bu tahliye işlerinde çalışan nine ve annelerimizden tesbit edebildiklerim:

OSMANİYE MAHALLESİ VE ÇUHALI ÇARŞI
1 - Rahime Gören Hanım
Kadın Postalarının hepsinin başında çavuş olarak bulunuyordu. Be¬lediye Reisi Mehmet Lütfi (Gören)'in eşidir. Daha önceleri ihtida ederek Müslüman olmuş Rum asıllı Ereğli doğumludur. Cumhuriyetin ku-rulmasını müteakip 1925 yılında Millî Müdafa Vekaletince gösterdiği yararlıklar sebebiyle "Milis Onbaşılık" rütbesiyle taltif edilmiş İstiklâl Ma-dalyası almıştır.
2 - Güler Hanım (Güven)
İnhisar Memuru Cemal Beyin Annesi General Kenan Güven'in Ba-baannesi director
3 - Gülfem (Civelek)
Sabit'in Annesi Sami Civeleğin Babaannesidir.
4 - Hayriye (Doğru)
Ali Servet'in Kayınvalidesi Şükrü Dönmez'in Anneannesidir.
5 - Seher (Şenyuva)
Mehmet Çavuş'un Eşi Yaşar Şenyuva'nın Annesidir.
6 - Aliye (Kalyoncu)
Kuyumcu İsmail ve Süleymanın Anneleridir.
7 - Arife (Yöntem)
Milletvekili Vahit Yöntem'in Annesidir.
8 - Hanife (Üzmez)
Tahsildar Şükrü, Cancu Mehmet'in Anneleridir.
9 - Asiye (Oktay)
10- Ayşe Yaman
11 - Ayşe Atik
12 - Zeliha Tuzcuoğlu

13- Rukiye Abanoz

14 - Şükriye Sarıkaya

YUKARI MAHALLE'Lİ KADINLAR
1 - Bedriye (Koray)

Tarihçi Enver Koray ve Şadi büyük Mete'nin Annesidir.
2 -Ayşe (Gültekin)
Tahsildar Haşan ve Kooperatif Memuru Ali Gültekin'in Annesidir.

 

Cephane Taşıyan Kadın Kolları Reisi
İstiklal Madalyalı Milis Onbaşı
RAHIME GÖREN
(Mehmet Lütfi’nin eşi)

3- Zahide (Kaba)
4 - Hatice (Toğmaç)

Kel Çavuşun Ahmet'in Annesi Erol'un Babaannesi
5 - Rabia (Tokgöz)
Molla'nın Bekir'in Annesidir.
6 - Fikriye
7 - Zeynep (Peker)
8 - Emine Peker
Muhittin, Hidayet Peker'in Anneleridir.
9 - Ayşe (Erkal)
10 - Atike (Akkuş)
11- Havva (Gülcan)
12 - Fikriye (Şenbaş)
13- Ümmiye (Brinci)
14- Fatma "
15- Rasime 11
16- Ayşe "
17 - Hatice (Şenbaş)
18- Huriye (Akbaş)
19 - Yeter
20 - Hanife (Türdü)
21 - Mevlüde "
22 - Ümmiye (Beyazay)

HACIYUSUFLAR MAHALLESİ
1 - Rabia (Özmen)
Terzi Mehmet Özmen'in Annesidir.
2 - Hatice (Eğinç)
Hatibin Halit'in Eşi, Şükrü Dönmez'in Halasıdır.

AŞAĞI MAHALLE
1 - Fatma (Çaylak)
2 - Müvetted (Bostancı)
 

AKÇAŞEHİR'Lİ CEPHANE TAŞIYAN ARABACILAR
Deniz taşıtlarından yelkenli kayık ve mavnalarla, sandalla sahile çıkarılan cephaneler kuma gömülür, sahildeki kereste depolarına taşınır dere boylarında ağaçlar altında gizlenirdi. Cephane ve silahların Düzce istikametine nakliyatını ise Bolu ve Düzce'den gelen arabalar, Kıbrısçık ve Nallıhan'dan gelen develerle yapılırdı. Arabacıların çoğunluğunu eşleri askerde olan kadınlar, delikanlı çağına erişmemiş çocuklar teşkil ederdi.

1- İbrahim Karayağız
2 - Mehmet Baş
3 - Ahmet Zülferoğlu
4 - Ahmet Sancaktar
5 - Ahmet Serhat
6 -Piroğlu Ahmet Kızı Asiye
7 - Hacı Raşit Başak
8 - Ahmet Acar
9 - Sabriye Başak 10- Hürmüz Sunar
11 - Gülsüm Kurbanoğlu
12 - Mehmet Karatürk
13 - Macır Ömür

GÖKTEPE KÖYÜ
1 - Hoca Halim Aydın
2 - Hüseyin Solak
3 - Oflu Hüseyin Beşiroğlu

TÖNGELLİ KÖYÜ
1 - Samet Oğlu Ali Sarı
2 - Cafer Kaba
3 - İzzet Lokum
4 - Hafız Mehmet Cumhur
5 - Osman Cumhur
6 - Hüseyin Aydın
7 - Çortoğlu Mustafa Lokum

DOĞANCILAR KÖYÜ
1 - Eyüp Oğlu Mehmet Çakır
2 - Ali Osman Çürük
3 - Nazmi Ustaoğlu

KINIK KÖYÜ 
1 - Hacı Abdioğlu Fatma Ozdemir
2 - Basmacı
3 - Sarı Oğlan

KEPENÇ KÖYÜ
1 - Çavuşoğlu Mustafa Fırat
2 - Anakuzuların Niyazi Sarıca

YUKARI MAHALLE
1 - Hacı Ahmet Kartal
2 - Köse Bilal Arabacı
3 - Gebekeseli Mehmet Mutlu 4- Mehmet Akça
5 - Kara İbrahim Badanoz

OSMANİYE MAHALLESİ
1 - Hocaoğlu Mustafa ilhan
2 - Emir Hacıoğlu Dursun Akın
3 - Emir Hacıoğlu Hakkı Akın
4 - " " Haydar Akın
5 - " " Mustafa Akın
6 - Şirin'in Halim Yakış
7 - Kürdün Kara Mehmet Oktay
8 - Kasanın İbrahim Güçlü
9 - İsmail Kaptan Taşkıran

KARA FATMA AKÇAŞEHİR'DE
Asıl adı Fatma Seher director Erzurum'lu Yusuf Ağanın kızıdır.Mustafa Kemal'in Sivas'ta bu¬lunduğu sıralarda onunla görüşmek için Gül Cemal Vapuruyla Samsun'a oradan Sivas'a geçerek Mustafa Kemal'den aldığı talimatla tekrar İstanbul'a döner.

İstanbul'da Topkapı'lı Pire Mehmet ve Laz Tahsin'le birlikte 15 kişilik bir çete kurrar. Çetesiyle İzmit'e giderek Gül Bahçe köyü eşrafından Murat Ağanın çetesiyle birleşerek 96 kişi olurlar. İlk önce Paşa Köyünde Cephe Kumandanı Albay Kara Emin emrine girerler, daha sonraları Üsküdar'lı Albay Neşet Bey emrinde çarpışmalara katılırlar.

İzmit'in Yunanlı'lann zaptı anında yakalanarak 19 gün hapiste kalır, daha sonra kaçarak kur¬tulur. 43 kadın 700 erkekten oluşan bir müfreze ile birlikte 1. ve 2. İnönü Harplerine katıldı. İç isyanlar olurken Düzce Cephesine gitti. Akçaşehir'e gelerek Yukan Mahalle Camiinde bir konuşma yaptı.

3 yaşlarında bir çocuktum. Annemle beraber bende camiye gfttim. Kadınlara aynlan bölümde Kara Fatma'yı tabure üzerinde otururken seyrettim. Anlattıktan halen hafızamda. Yunanlı'lann işgal ettikleri yerlerde Kur1 an lan toplayıp lağımlara attıklannı Cami ve mescitleri yaktıklannı, kadınlara tecavüz ettiklerini süngülediklerini söyleyerek halkı ağlattı ve coşturdu. Nefret ve kin dolu halktan camide para toplandığı askerlere giyecek ve yiyecek toplandı. Kara Fatma'nın kadınlar üzerindeki etkisi büyük oldu. Kara Fatma cephe ve gerisinde yararlı hizmetlerde bulunmuş 28 Haziran 1921'de İzmit'in kurtuluşuna kadar savaşlara katılmıştır. 26-27 Ağustos 1921 tarih, 193 Sayılı Liva Tamimi ile Çavuşluk Rütbesiyle taltif edilmiştir. Sakarya Savaşına katılmış mülazım-ı olmuştur. 1922'de Fahri Milis Üsteğmen olarak Kocaeli grubu mürettep süvari Müfrezesinde bulunmuştur.
Erzurum 'da izinliyken 9. Kolordu tarafından terhis edilerek istiklâl Madalyası almış, maaş bağlanmıştır. 1944'de maaşını Kızılay'a bırakmıştır. 1954 yılında bakacak kimsesi olmadığından muhtaç hale düşmüştür. 6270 Sayılı Kanun 17 Şubat 1954'de kabul edilerek 170 lira maaş bağlanmıştır yaşamı ölümüne kadar bu şekilde sürdürmüştür.

AKÇAŞEHİR ESLAHA VE MÜHÜMMAT ATELYESİ
İstanbul'un çeşitli tabya ve depolarından Doğu Karadeniz Bölgesinden 15. ve 3. tümenden, Rusya'nın TUAPSİ ve NOVROŞKİ Limanlarından çeşitli vasıtalarla Akçaşehir'e gelen eslaha ve mühümmatlar çok çeşitli olduğundan bunları tasnif etmek ve onarmak üzere Çuhallı Çarşı'da bir atölye kurulmuştur.

Atölyenin başına kara nakliyat işleriyle uğraşan mülüzımmı evvel Cevdet (Tolga) getirilmiştir, atölyede genç kızlar ve mektep talebeleri çeşitli silahlara (Karabina, Rus, Pilinta, Karadağ, Mavzer) ait mermileri tasnif ve fişekliklere sıralayarak cephane sandıklarına istif ediyorlardı. Sandıkların üzerine Akçaşehir Mühümmat atelyesi diye yazılıyordu.
Top Mermileri mayınlar aynı şekilde tasnif yapılıyordu. Silah ve Kamacı us-taları Demirciler, saraçlar, tüfekçiler bu işlerde gönüllü olarak çalışıyorlardı. Her türlü araç ve gereçler onarlıdıktan sonra Düzce'ye gönderiliyorlardı.

Çuhallı Çarşıdaki bu bina yıkılmak üzere vadesini beklemektedir.